تابلو برق آسانسور (Elevator Control Panel)
تابلو برق آسانسور یکی از حیاتیترین اجزای سیستم حملونقل عمودی در ساختمانهای مسکونی، تجاری و صنعتی است. در این تابلو کنترل کلیه عملکردهای مربوط به حرکت، توقف، ایمنی و ارتباط را باید در نظر گرفت. طراحی صحیح، ایمنی بالا و عملکرد پایدار تابلو برق آسانسور، تضمینکننده کارکرد مطمئن و ایمن آسانسور است.
تابلو آسانسور
تابلو برق آسانسور مجموعهای از تجهیزات کنترلی و حفاظتی است که در یک محفظه فلزی نصب شده و وظیفه مدیریت و اجرای دستورات سیستم آسانسور را دارد. این تابلو معمولاً در موتورخانه آسانسور (یا بالای چاه آسانسور در نوع بدون موتورخانه) نصب میشود و با اجزای مکانیکی مانند موتور، گیربکس، درب طبقات، سنسورها، سیستم نجات اضطراری و پنل کابین در ارتباط است.

اجزای اصلی تابلو برق آسانسور
-
کنترلر آسانسور (Elevator Controller):
-
مغز اصلی سیستم که با استفاده از میکروپروسسور یا PLC عملکرد آسانسور را مدیریت میکند.
-
در مدلهای جدید از کنترلرهای VVVF (Variable Voltage Variable Frequency) برای بهینهسازی حرکت استفاده میشود.
-
-
درایو موتور (Drive):
-
برای کنترل دور و گشتاور موتور با صرفهجویی در مصرف انرژی.
-
در آسانسورهای مدرن با موتورهای گیرلس (Gearless) استفاده میشود.
-
-
منبع تغذیه اضطراری (UPS یا Battery Backup):
-
برای حفظ عملکرد سیستم در هنگام قطع برق و انجام عملیات نجات اضطراری.
-
-
کلیدهای حفاظتی (MCB، MCCB، RCCB):
-
محافظت از مدارها در برابر اتصال کوتاه، نشتی جریان و اضافه بار.
-
-
رلهها، تایمرها و کنتاکتورها:
-
برای اجرای فرمانهای کنترلی مانند باز و بسته شدن دربها، توقف، یا حرکت بین طبقات.
-
-
HMI یا مانیتور وضعیت:
-
برای نمایش وضعیت سیستم و تنظیم پارامترها توسط تکنسین.
-
-
مدارهای ایمنی:
-
شامل سنسورهای حدی، سوئیچ درب، فتوسلها، مدار ترمز اضطراری و سیستم خطایابی.
-
انواع کنترل سرعت و دقت در طراحی تابلو برق آسانسور
| نوع تابلو | توضیحات |
|---|---|
| تابلو برق دو سرعته (2-Speed) | قدیمیترین نوع، مخصوص موتورهای دو سیمپیچه. حرکت اولیه ناگهانی دارد و مصرف انرژی بالاتر است. |
| تابلو برق VVVF | کنترل حرکت با اینورتر، حرکت نرمتر، توقف دقیق، مصرف انرژی کمتر. مناسب ساختمانهای مدرن. |
| تابلو گیرلس با موتور PM | بدون گیربکس، صدای بسیار کم، مناسب برجها و ساختمانهای بلند. نیازمند درایو تخصصی. |
| تابلو MRL (Machine Room Less) | بدون نیاز به موتورخانه، طراحی فشرده و اقتصادی. استفاده بیشتر در ساختمانهای جدید. |
نکات مهم در طراحی و انتخاب تابلو برق آسانسور
-
ظرفیت و نوع آسانسور (مسافربر، باری، بیمارستانی)
-
تعداد طبقات و توقفها
-
سرعت آسانسور و نوع موتور (AC، DC، گیرلس)
-
محیط نصب تابلو (دمای کاری، رطوبت، تهویه)
-
سیستم نجات اضطراری مورد نیاز
-
نیاز به ارتباط با BMS یا سیستمهای هوشمند ساختمان
استانداردهای بینالمللی مرتبط با تابلو برق آسانسور
-
EN 81-20 / EN 81-50: استاندارد طراحی و ایمنی آسانسورهای اروپا
-
ASME A17.1 / CSA B44: استاندارد آسانسورهای آمریکای شمالی
-
IEC 60204-1: ایمنی تجهیزات الکتریکی ماشینآلات
-
ISO 25745-1: بهرهوری انرژی در سیستمهای آسانسور
درایو یا اینورتر تابلو برق آسانسور
درایو آسانسور یا VVVF (Variable Voltage Variable Frequency) Drive، یک تجهیز الکترونیکی است که ولتاژ و فرکانس اعمالشده به موتور آسانسور را کنترل میکند.این تجهیز پیشرفته وظیفه کنترل دقیق سرعت موتور آسانسور را بر عهده دارد و با بهینهسازی عملکرد، باعث حرکت نرمتر، مصرف انرژی کمتر و عمر بالاتر تجهیزات مکانیکی میشود. با این تکنولوژی، آسانسور میتواند بهصورت نرم و تدریجی شروع به حرکت کند، به آرامی متوقف شود و در طول مسیر با سرعت بهینه حرکت نماید.
مزایای استفاده از درایو در آسانسور
| ویژگی | مزیت |
|---|---|
| حرکت نرم و بدون شوک | شروع و توقف تدریجی برای راحتی مسافر |
| کاهش مصرف انرژی | تنظیم دور موتور متناسب با نیاز واقعی |
| افزایش عمر قطعات مکانیکی | حذف ضربههای ناگهانی روی موتور و گیربکس |
| کاهش نویز و لرزش | بهبود تجربه حرکتی، مخصوصاً در ساختمانهای اداری یا بیمارستانی |
| پشتیبانی از سیستم نجات اضطراری (ARD) | امکان نجات کابین در زمان قطع برق |
| قابلیت مانیتورینگ | تنظیمات از راه دور، کنترل خطا و لاگ رویدادها |
نحوه عملکرد اینورتر آسانسور
درایو با تبدیل برق AC ورودی به DC و سپس مجدداً به AC با فرکانس و ولتاژ متغیر، میتواند دقیقاً سرعت موتور را کنترل کند. با استفاده از سیگنالهای ارسالی از تابلو کنترل، درایو:
-
سرعت شتابگیری اولیه را تعیین میکند
-
موتور را تا سرعت نامی بالا میبرد
-
با نزدیک شدن به طبقه مقصد، سرعت را کاهش میدهد
-
در زمان توقف، کابین را دقیق روی طبقه متوقف میسازد
اجزای اصلی یک کنترل دور موتور
-
Rectifier (یکسوکننده): تبدیل AC به DC
-
DC Link (خازنهای واسط): تثبیت ولتاژ خروجی
-
Inverter (اینورتر): تولید سیگنال AC قابل کنترل
-
Control Board: پردازش سیگنالهای فرمان و برنامهریزی عملکرد
-
EMC Filter: کاهش نویزهای الکترومغناطیسی
-
Braking Unit: جذب انرژی ترمز کابین
انتخاب صحیح درایو برای آسانسور
انتخاب درایو مناسب باید بر اساس عوامل زیر انجام شود:
-
نوع موتور: القایی سهفاز یا سنکرون مغناطیس دائم (PM)
-
ظرفیت آسانسور (kg) و تعداد طبقات
-
نوع کاربرد: مسکونی، تجاری، بیمارستانی
-
نیاز به ARD یا UPS
-
توان نامی موتور و جریان مصرفی
تفاوت اینورتر آسانسور با اینورتر صنعتی
| مقایسه | درایو آسانسور | درایو صنعتی |
|---|---|---|
| کنترل موقعیت دقیق کابین | بله | خیر |
| پشتیبانی از سیستم نجات اضطراری | بله | معمولاً خیر |
| حرکت نرمی بالا (جلوگیری از تکان) | بله | در برخی مدلها |
| بهینهسازی برای راهاندازی و توقف سریع | دقیق | اغلب کندتر |
| رابط کاربری اختصاصی آسانسور | بله | خیر |
نگهداری و مراقبت از درایو آسانسور
-
بررسی منظم خنککننده و فن داخلی
-
پاکسازی محیط از گردوغبار
-
کنترل اتصالات الکتریکی و اتصالات زمین
-
آپدیت نرمافزار کنترل درایو در صورت نیاز
-
ثبت لاگهای خطا جهت پیشگیری از خرابی بزرگتر
درایوهای نسل جدید بهسمت هوشمندسازی، مصرف بهینهتر انرژی، خودتشخیص خرابی، اتصال به IoT و یادگیری از رفتار حرکت کاربران در حال پیشرفت هستند. استفاده از الگوریتمهای AI برای پیشبینی خطا، یادگیری الگوی بار و بهینهسازی مصرف انرژی بهزودی تبدیل به یک استاندارد خواهد شد.
مثالهایی از پروژههای کاربردی تابلو برق آسانسور
-
ساختمانهای مسکونی بلندمرتبه (بالای 10 طبقه): استفاده از تابلوهای VVVF یا گیرلس.
-
برجهای تجاری: استفاده از تابلوهای هوشمند با ارتباط با سیستم BMS.
-
بیمارستانها: تابلو آسانسور مجهز به سیستم نجات اضطراری با UPS مستقل.
-
مراکز صنعتی و باربری: تابلوهای مخصوص آسانسور باری با توان بالا و ایمنی مضاعف.
-
پارکینگهای طبقاتی: تابلوهایی با قابلیت پاسخگویی سریع به ترافیک بالا.
نتیجهگیری
چگونگی ساخت تابلو برق برای افزایش ضریب اطمینان و ایمنی مصرف کنندگان آسانسور بسیار قابل اهمیت است . انتخاب مناسبترین تابلو، متناسب با نوع ساختمان و نیازهای بهرهبرداری، تأثیر مستقیم بر کیفیت، طول عمر و صرفهجویی در مصرف انرژی سیستم دارد. در طراحی تابلو برق آسانسور باید به استانداردها، تکنولوژیهای نوین، و قابلیتهای ارتباطی توجه شود تا عملکردی قابلاعتماد و امن حاصل گردد.